Πέρασμα, Ιανουάριος 2010, Σωτήρης Παστάκας

Ξεκινάμε την καινούργια χρονιά με ένα εξαιρετικό ποιητή, γιατρό – ψυχίατρο, τον κ. Σωτήρη Παστάκα που είχε την τόλμη αρκετά χρόνια πριν να δημιουργήσει την ιστοσελίδα poiein.gr που εξελίχθηκε σε επιθεώρηση ποιητικής τέχνης. Η σελίδα αυτή έδωσε και δίνει βήμα σε πολλούς Ελληνες ποιητές, δημοσιεύοντας ποιήματα τους και στηρίζοντας τον διάλογο για την ποίηση. Θεωρούμε πολύ σημαντική αυτή την προσπάθεια ιδιαίτερα στις μέρες μας όπου ο τεράστιος ποταμός του τίποτα εξοστρακίζει την ποίηση και τον πολιτισμό σχεδόν από παντού. Χωρίς ποίηση, πολιτισμός δεν μπορεί να υπάρξει.

Ο Σωτήρης Παστάκας ανήκει αναμφισβήτητα στις πιο χαρακτηριστικές ποιητικές φωνές τις γενιάς του. Αν και ο ποιητικός του λόγος είναι έντονα ενδοσκοπικός και βιωματικός, διαθέτει καθαρότητα, αμεσότητα και έντονο συναισθηματισμό.

Το βασικό αντικείμενο της ποίησης του είναι οι ανθρώπινες σχέσεις μέσα από το τοπίο της καθημερινότητας. Τα ποίηματα του είναι εικόνες ειλικρίνειας που αναβλύζουν από την ψυχή του.
Ο Σωτήρης Παστάκας γράφει καθαρά χωρίς δυσπρόσιτα νοήματα, χωρίς να φοβάται να εκτεθεί. Ο λόγος του έχει καλλιέργεια, βάθος σκέψης και δύναμη αυτοκριτικής. Μοιράζεται μαζί μας κομμάτια της ζωής του που αντανακλώνται μέσα από τα ποιήματα του έχοντας τη δύναμη να αγκαλιάσουν το κοινωνικό σύνολο με ένα ιδιαίτερο τρόπο που μόνο σημαντικοί ποιητές μπορούν να κάνουν.

Σε εισήγηση του στο συνέδριο της ΕΕΦ, ο κ. Σ. Παστάκας αναφέρει ότι «μόνο όταν ο Καλλιτέχνης είναι διατεθειμένος να κυνηγήσει το απόλυτο και να θυσιάσει για χάρη του την προσωπική του ύπαρξη, μόνον τότε θα έχουμε πάλι ποιητές».

Ασφαλώς και ο κ. Σ. Παστάκας γνωρίζει ότι το απόλυτο είναι ιδεατό στη Ζωή και στην τέχνη και ότι με την ποίηση αναζητάμε κυρίως την ανασύνθεση της ίδιας μας της ζωής, αλλά το κείμενο του κ. Σ. Παστάκα δείχνει το πάθος και τη μεγάλη αγάπη που έχει ο ίδιος για την ποίηση, στοιχεία απαραίτητα για να ανήκει κάποιος στους σπουδαίους ποιητές, εκεί που αναμφισβήτητα ανήκει και ο ίδιος.

Παραθέτουμε παρακάτω, την πλήρη εισήγηση του κ. Σ. Παστάκα στο συνέδριο της ΕΕΦ (Ένωση Ελλήνων Φυσικών) που αποτελεί ένα εξαιρετικό κείμενο προβληματισμού και στάθηκε αιτία για ένα κύκλο συζητήσεων γύρω απο την τέχνη και την επιστήμη.
Επίσης, παραθέτουμε το σύντομο βιογραφικό του και ορισμένα ποιήματα από τις ποιητικές του συλλογές  που διαλέξαμε ειδικά για το αφιέρωμα μας. Επίσης, καθ΄ολη τη διάρκεια του μήνα θα ακούγονται ποιήματα του κ. Σ. Παστάκα από τον σταθμό μας που διαβάζει ο ίδιος με μουσική επένδυση που έγινε από εμάς.

Καλή Χρονιά
Λάμπρος Μητρόπουλος

----------

Η τέχνη και η επιστήμη είναι παράλληλοι κόσμοι. Τα μόρια που υπάρχουν ανάμεσά τους όταν απωθούνται-έλκονται συντελούν στη δημιουργία του σύμπαντος. Πίστευα ακράδαντα πως η αρχή είναι ο λόγος. Ο λόγος δηλαδή είναι η απαρχή του σύμπαντος. Από τον Όμηρο και ακόμα πιο πριν με τον Ησίοδο όλη η ανθρωπότητα πίστευε και ενθουσιαζόταν από τον ποιητικό λόγο. Αυτό συνεχιζόταν μέχρι το 1950 περίπου, ή για να είμαστε πιο ακριβείς μέχρι τις 6 Αυγούστου του 1945: με την έκρηξη της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα, ο κόσμος μαγεύτηκε από κάτι που θα διέβρωνε σιγά-σιγά το ενδιαφέρον του για τις καλές τέχνες.
Οι ραγδαίες εξελίξεις της Φυσικής και της επιστήμης γενικότερα μετατόπισαν σιγά-σιγά το ενδιαφέρον από την τέχνη στα επιτεύγματα της τεχνολογίας.
Τα επιτεύγματα της επιστήμης την τελευταία 50ετία είναι τόσο θεαματικά, χαράζονται τόσο επίμονα στο φαντασιακό ασυνείδητο όλων μας, σε βαθμό που να έχουν αντικαταστήσει την έκπληξη που μέχρι πρότινος την παρείχε μόνο η τέχνη.
Η προσωπική μου άποψη είναι πώς η κρίση που περνάνε όλες οι τέχνες στις μέρες μας δεν οφείλεται σε όλα αυτά τα κοινότυπα που ακούμε κάθε μέρα: την κρίση των δημιουργών, την αδυναμία των έργων, την ελλιπή προβολή από τα ΜΜΕ, τους έφηβους που δεν διαβάζουν κ.τ.λ.
Από χρόνια έχει εδραιωθεί η προσωπική μου πεποίθηση πως οι τέχνες έχουνε πάψει να εκπλήσσουν τον καθημερινό άνθρωπό. Η έκπληξη που του προσφέρουν οι επιστημονικές ανακαλύψεις που μας βομβαρδίζουν όλους μας σε καθημερινή βάση, έχουνε μετατοπίσει το ενδιαφέρον του και τις φαντασιωτικές του ανάγκες στη Φυσική, στη Βιολογία, την Ιατρική και την Πληροφορική.
Ο ποιητής φαίνεται να μην μπορεί να συγκινήσει πλέον: κλεισμένος σε μια καθημερινότητα που πολλές φορές είναι ακόμη πιο μίζερη κι από αυτή των αναγνωστών του, αναλώνεται σε τετριμμένες καθημερινές εμπειρίες που δεν έχουν το άλλοθι του μοναδικού και του ανεπανάληπτου.
Η ποίηση, όπως και οι άλλες Τέχνες έχει επείγουσα ανάγκη ν’ ανακαλύψει εκ νέου τη φυσική της: εκείνη την προωθητική δύναμη που την ταξίδεψε από τον Όμηρο μέχρι τις μέρες μας για να μας πάει ως το τέλος του κόσμου…Εν αρχή ην ο λόγος, κι ο λόγος πάλι θα γράψει τη λέξη τέλος.
Μια εσχατολογική ποίηση είναι αυτή που θα έχει και πάλι τον πρώτο λόγο στις συγκινήσεις μας… Φτάνει πια να εφησυχάζουμε με τη σκέψη πως σε «αντιποιητικούς» καιρούς, το καθήκον του καλλιτέχνη είναι να κρατάει αναμμένη απλώς, να συντηρεί, τη φλόγα του κεριού του με την ελπίδα πως θα έρθει μια νέα εποχή…
Δεν μπορούμε να περιμένουμε άλλο…Ο Αντρέι Ταρκόφσκυ, ο τελευταίος ποιητής, μας έχει δείξει το δρόμο: ο Ποιητής (με το Π κεφαλαίο, πλέον) είναι ο επίμονος καλλιεργητής του απόλυτου. Για να το κυνηγήσει προϋποθέτει τη Θυσία του εαυτού του.
Μόνο όταν ο Καλλιτέχνης είναι διατεθειμένος να κυνηγήσει το απόλυτο και να θυσιάσει για χάρη του την προσωπική του ύπαρξη, μόνον τότε θα έχουμε πάλι ποιητές. Ως τότε, μέχρι να εμφανιστούν αυτοί οι νέοι καλλιτέχνες (στη μουσική, στον κινηματογράφο, στη ζωγραφική, στην ποίηση) η Τέχνη θα εξακολουθεί να παραμένει ένα προϊόν προς κατανάλωση και τέρψη, και θα συνεχίσει να υπολείπεται σημαντικά από την επιστήμη.


Σωτήρης Παστάκας
---------------------

Γεννήθηκε στη Λάρισα, 13 Δεκεμβρίου 1954. Σπούδασε Ιατρική στη Ρώμη και ειδικεύτηκε στη Ψυχιατρική στο ΨΝΑ (Δαφνί). Από το 1985 εργάζεται ως Ψυχίατρος στην Αθήνα.
Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1981 με τέσσερα ποιήματα. Συνεργάστηκε με διάφορα λογοτεχνικά περιοδικά, έντυπα και από το 2008 δημοσιεύει πλέον συνεργασίες μόνο σε ηλεκτρονικά μέσα.
Το 1994 εξελέγη μέλος της Εταιρείας Συγγραφέων.
Τον Ιούνιο 2001 εκπροσώπησε την Ελλάδα στην ίδρυση της Παγκόσμιας Ποιητικής Ακαδημίας (World Poetry Academy), στην πόλη της Βερόνας, υπό την αιγίδα της Ουνέσκο.
Τον Σεπτέμβριο 2001 έτυχε φιλοξενίας στο Hawthornden Castle, International retreat for writers, κοντά στο Εδιμβούργο.
Τον Οκτώβριο 2006 συμμετείχε στη διεθνή συνάντηση ποιητών στο Σεράγεβο (5th  International Poetry Meeting).
Τον Ιούλιο 2007 συμμετείχε στο San Francisco International Poetry Festival, στην πόλη του Σαν Φρανσίσκο.
Τον Αύγουστο 2007 διάβασε ποιήματα υπό πανσέληνο στη Λευκωσία της Κύπρου (Δήμος Στροβόλου).
Τον Απρίλιο 2008 συμμετείχε στο Μαθητικό Φεστιβάλ της πόλης της Ανκόνα “Europa e non solo…” στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού έτους για τον διαπολιτισμικό διάλογο, διαβάζοντας ποιήματά του στην πόλη της Σενιγκάλια.
Από το 2001 φιλοξενεί στην προσωπική του ιστοσελίδα «ποιείν» (που από το 2006 έγινε επιθεώρηση ποιητικής τέχνης και λειτουργεί ως διαδικτυακό λογοτεχνικό περιοδικό με καθημερινή ανανέωση) ποιήματα, ποιητές και ποίηση (… πιθανώς) από όλον τον κόσμο.

Έργα του:

• Το αθόρυβο γεγονός, εκδ. Το Δέντρο, 1986 (β’ εκδ. Πλανόδιον, 2001)
• Η μάθηση της αναπνοής, εκδ. Πλανόδιον, 1990 (β’ εκδ. 1999, γ’ εκδ. 2001)
• Ο κοινωνός των αποστάσεων, εκδ. Νεφέλη, 1997 (β’ εκδ. Πλανοδιον,2002)
• Νήσος Χίος, εκδ. Πλανόδιον, 2002
• Η μάθηση της αναπνοής…σε τρεις κινήσεις, εκδ. Μελάνι, 2006
• Προσευχές για φίλους/Prayersforfriends (δίγλωσση έκδοση, με μετάφραση στα αγγλικά του Γιάννη Γκούμα), εκδ. Heteron, Ιούλιος 2007 (β΄εκδ. Δεκέμβριος 2008)
• Χόρχε, εκδ. Μελάνι, 2008
• Νήσος Χίος/TheIsleofChios (δίγλωση έκδωση, με μετάφραση στα αγγλικά του Γιάννη Γκούμα), εκδ. Οδός Πανός, 2009
  

Νήσος Χίος

-6

Δεν μιλώ για την αγάπη.
Τι έχω να πώ εγώ για την αγάπη;
Δεν ξέρω τίποτα, όπως ο καθένας
από εσάς που με διαβάζει!

Αμαθή κι αδιάβαστο με πήρε μαζί της
η λύπη και διάβηκα την Πύλη
Πως την ήξερα, καυχιόμουνα κι εγώ
Προτού να την γνωρίσω!

Α, οι μεγάλες λέξεις
Τα ηχηρά επιφωνήματα,
πως σκύβουν τρυφερά και ραίνουν
τον απραγματοποίητο όρκο!

-32

Θέλω να περπατήσουμε μαζί|
σε μέρος κεντρικό, υπό το φως
του ήλιου, να είναι αργία
στης Νέας Σμύρνης την πλατεία.
Έρωτας είναι να συγχρονίζεις
το βήμα σου με το βήμα του άλλου.

Αλίμονο, στο γρήγορο διασκελισμό
και σε όσους μένουν
απλώς, ένα βήμα πίσω!

Όρος Αιγάλεω

*
Δεν έχω παράπονο
Μια χαρά τα πήγα
στη ζωή μου: κατάφερα
να αποκτήσω ρετιρέ.
Να κλάψω επιτέλους
με θέα τον Παρθενώνα.

*
Ελάτε, ελάτε όλοι.
‘Ετσι όπως είσαστε
Με τα ρούχα που φοράτε τώρα.
Την παλιά μου υπόσχεση
Να συγκατοικήσουμε όλοι μαζί
Σε ένα εξαίσο ρετιρέ
τώρα που έσβησε η Ακρόπολη
θα την τηρήσω. Μην φέρετε τίποτα,
θα σας στρώσω εγώ
τα κόκκινα απ’ τα γεράνια

 Η μάθηση της αναπνοής σε τρεις κινήσεις

Οδός Ακαδημίας

Στον Μιχάλη Γκανά

Κατεβαίνοντας την Ακαδημίας δεν κατάλαβε
Το κίτρινο φυλλαράκι ακακίας που ήρθε
Και κάθισε στα μαλλιά του. Εν αγνοία του
Ο κόσμος παραμέριζε για να περάσει,
Απρόσκοπτη η πορεία του, πράσινο
Και το επόμενο φανάρι. Δεν διέκρινε
Τα ερωτικά βλέμματα που τον έραιναν,
Τα ανεπίδοτα χαμόγελα, τα πρόσωπα
Που του έγνεφαν με άκρατη αισιοδοξία
Κι εμπιστοσύνη κι ευγένεια. Στον καθρέφτη
Μόνον του ασανσέρ κατακόκκινος από ντροπή,
Είδε το κίτρινο φυλλαράκι να αιωρείται
Κάπου στο ύψος της γραβάτας του και χαμογέλασε,
Αυτός, το τιμώμενο πρόσωπον της Τρίτης,

Ο παρασημοφορημένος της καθημερινότητας


Φώτιος οφειλέτης

«Μια τέτοια μέρα» λέει, «ακόμη κι εγώ
Θα έγραφα ποιήματα. Πλούσια σε φωτοσκιάσεις
Και στην ιδανική θερμοκρασία των δεκατριών
Βαθμών, να ξετυλίγεται με όλη τη μεγαλοπρέπεια
Του ασπρόμαυρου φιλμ: το χρώμα που ταιριάζει
Απόλυτα στα ανθρώπινα πάθη. Ένα ποίημα λοιπόν,
Λιτό και τελεσίδικο σαν ακτινογραφία,
Για τις υποσχέσεις και τους όρκους
Που καταπατήσαμε, για όσους έφυγαν από κοντά μας,
Για όσους δεν αφήσαμε να μας πλησιάσουν.
Για την κατανόηση, τον οίκτο, τα δώρα,
Τα οποία ουδείς χορήγησε και κανένας δεν έλαβε.
Ένα ποίημα για όλους εμάς ανεξαιρέτως,
Που βαδίζουμε ορφανοί κι υπερήφανοι,
Περιβεβλημένος ο καθένας το διάφανο μύθο του,
Μια μέρα σαν κι αυτή, και όλα να μας τα συγχωρεί

Ο μήνας Νοέμβριος.»